డిజిటల్ ఇండియాలో 'KYC' చుట్టూ తిరుగుతున్న సామాన్యుడు.. అసలు సమస్య ఎక్కడ?

భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలను కలిగి ఉంది. కేవలం ఒక స్మార్ట్‌ఫోన్ ఉంటే చాలు.. బ్యాంకు వెళ్ళకుండానే అకౌంట్ తెరవచ్చు, షేర్ మార్కెట్‌లో పెట్టుబడి పెట్టవచ్చు లేదా ఇన్సూరెన్స్ తీసుకోవచ్చు. వీటన్నింటికీ ఆధారం 'గుర్తింపు ధృవీకరణ' (Identity Verification). సిద్ధాంతపరంగా చూస్తే మన గుర్తింపు ఒక్కసారి వెరిఫై అయితే సరిపోవాలి. కానీ వాస్తవంలో పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. ఒక బ్యాంకులో అకౌంట్ తెరిచినప్పుడు, మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌లో పెట్టుబడి పెట్టినప్పుడు, ఫిన్‌టెక్ యాప్‌లో సైన్-అప్ అయినప్పుడు.. ఇలా ప్రతిచోటా మళ్ళీ మళ్ళీ KYC (Know Your Customer) చేయాల్సి వస్తోంది. ఈ పునరావృత ప్రక్రియకు పరిష్కారంగా వచ్చిన CKYC (సెంట్రల్ కెవైసి) ఎందుకు ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వలేకపోతుందో ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం..

CKYC అంటే ఏమిటి? దాని లక్ష్యం ఏమిటి?

భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఉన్న అతిపెద్ద అసమర్థతను అంటే 'డూప్లికేషన్'ను తొలగించడానికి CKYC ప్రవేశపెట్టబడింది. దీని ప్రకారం, వినియోగదారుడు తన డాక్యుమెంట్లను ఒక్కసారి సమర్పిస్తే, అవి CERSAI నిర్వహించే కేంద్ర రిజిస్ట్రీలో భద్రపరచబడతాయి. అప్పుడు మీకు 14 అంకెల ప్రత్యేక CKYC నంబర్ కేటాయిస్తారు. భవిష్యత్తులో మీరు ఏ ఆర్థిక సంస్థకు వెళ్ళినా, ఈ నంబర్ చెబితే సరిపోతుంది; వారు నేరుగా రిజిస్ట్రీ నుండి మీ వివరాలను సేకరించుకోవచ్చు. పేమెంట్స్ రంగంలో UPI ఎలాగైతే విప్లవం తెచ్చిందో, గుర్తింపు ధృవీకరణలో CKYC అలాంటి మార్పు తేవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

అయినా ఎందుకు పదే పదే KYC చేయాల్సి వస్తోంది?

దేశంలో పటిష్టమైన డిజిటల్ వ్యవస్థ ఉన్నప్పటికీ, చట్టపరమైన మరియు సాంకేతిక కారణాల వల్ల డూప్లికేషన్ కొనసాగుతోంది. మొదటిది, నియంత్రణ సంస్థల (RBI, SEBI, IRDA) నిబంధనల ప్రకారం, ఏ ఆర్థిక సంస్థ కూడా మరొక సంస్థ చేసిన వెరిఫికేషన్‌పై పూర్తిస్థాయిలో ఆధారపడకూడదు. ఒకవేళ ఏదైనా అవకతవకలు జరిగితే ఆ సంస్థనే బాధ్యత వహించాల్సి ఉంటుంది కాబట్టి, వారు తమ సొంత తనిఖీలను (Due Diligence) నిర్వహిస్తారు. దీనివల్ల వినియోగదారుడు తన డాక్యుమెంట్లను మళ్ళీ మళ్ళీ అప్‌లోడ్ చేయాల్సి వస్తోంది.

ప్రధాన సవాళ్లు, అంతరాలు

CKYC వ్యవస్థలో డేటా నాణ్యత మరియు అప్‌డేషన్ విషయంలో లోపాలు ఉన్నాయి. ఒకచోట అప్‌డేట్ చేసిన వివరాలు రిజిస్ట్రీలో వెంటనే ప్రతిబింబించకపోవడం, లేదా వివిధ రంగాల మధ్య సమన్వయం లేకపోవడం (ఉదాహరణకు SEBI మరియు CERSAI మధ్య అనుసంధానం సరిగ్గా లేకపోవడం) వంటివి అడ్డంకిగా మారాయి. వీటికి తోడు, సంస్థలు KYCని కేవలం నిబంధనల కోసం మాత్రమే కాకుండా, వినియోగదారుల డేటాను సేకరించడానికి, వారి ప్రొఫైలింగ్ చేయడానికి ఒక మార్గంగా చూస్తున్నాయి. దీనివల్ల భద్రతా పరమైన ఆందోళనలు, ముఖ్యంగా డేటా లీకేజీ మరియు ప్రైవసీకి భంగం కలిగే ప్రమాదం కూడా ఉంది.

పరిష్కారం ఏమిటి?

భారతదేశం ఇప్పటికే ఆధార్, డిజిలాకర్ వంటి అద్భుతమైన వ్యవస్థలను నిర్మించింది. కానీ ఇవన్నీ ఒకదానితో ఒకటి పూర్తిస్థాయిలో అనుసంధానం కావాల్సి ఉంది. CKYC వ్యవస్థను మరింత బలోపేతం చేసి, అన్ని నియంత్రణ సంస్థలు ఒకే రకమైన ప్రమాణాలను పాటించేలా చూడాలి. అప్పుడే వినియోగదారుడిపై భారం తగ్గుతుంది. గుర్తింపు ధృవీకరణ అనేది కేవలం ఫారాల నింపే ప్రక్రియగా కాకుండా, వేగవంతమైన మరియు సురక్షితమైన డిజిటల్ అనుభవంగా మారాలి.