అమరావతికి చట్టబద్ధత.. నేడే పార్లమెంట్‌లో బిల్లు.. అసలు ఏం చేస్తారంటే?

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను 2014లో విభజించారు. ఏపీ, తెలంగాణకి పదేళ్లు హైదరాబాద్‌ ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉంటుందని పునర్‌వ్యవస్థీకరణచట్టంలో పేర్ఒకన్ఆనరు. ఆ తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు నూతన రాజధాని ఉంటుందని అని సెక్షన్‌ 5, సబ్‌సెక్షన్‌2లో పొందుపర్చారు. ఇప్పుడు సవరణ బిల్లులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు అమరావతి నూతన రాజధానిగా ఉంటుంది అని మారుస్తారు. ఇక సీఆర్‌డీఏ నోటిఫై చేసిన ప్రాంతమంతా రాజధాని పరిధిలోకి వస్తుందనే అంశాన్నీ బిల్లులో చేర్చారు.

ఏపీ శాశ్వత రాజధానిగా అమరావతికి చట్టబద్ధత కల్పించే బిల్లు ఇవాళ మధ్యాహ్నం 12 గంటలకు పార్లమెంట్‌ ముందుకు రానుంది. ఈ బిల్లును లోక్‌సభలో కేంద్ర హోంశాఖ సహాయమంత్రి నిత్యానందరాయ్‌ ప్రవేశపెడతారు. చర్చ అనంతరం మూజువాణి ఓటుతో ఆమోదిస్తారు. గురువారం రాజ్యసభలోనూ దీన్ని ఆమోదించి, శాశ్వత రాజధానికి చట్టబద్ధత కల్పిస్తారు.

అమరావతి రాజధాని: చట్టబద్ధత మరియు న్యాయ పోరాటం

ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన చట్టం 2014 ప్రకారం, నవ్యాంధ్రకు కొత్త రాజధానిని ఏర్పాటు చేసే బాధ్యతను కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు అప్పగించారు. ఈ క్రమంలో శివరామకృష్ణన్ కమిటీ నివేదికను పరిగణనలోకి తీసుకుని, అప్పటి ప్రభుత్వం విజయవాడ-గుంటూరు మధ్య ప్రాంతాన్ని 'అమరావతి' పేరుతో రాజధానిగా ఎంపిక చేసింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (APCRDA) చట్టం-2014 ద్వారా దీనికి పూర్తిస్థాయి చట్టబద్ధత కల్పించారు.

అయితే, 2019లో అధికారంలోకి వచ్చిన ప్రభుత్వం 'మూడు రాజధానుల' ప్రతిపాదనను తీసుకురావడంతో అమరావతి చట్టబద్ధతపై వివాదం మొదలైంది. రాజధాని కోసం భూములిచ్చిన రైతులు 'ల్యాండ్ పూలింగ్' ఒప్పందాలను ఉల్లంఘించడమేనంటూ హైకోర్టును ఆశ్రయించారు. సుదీర్ఘ విచారణ అనంతరం, మార్చి 3, 2022న ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు చారిత్రాత్మక తీర్పునిచ్చింది. అమరావతిని రాజధానిగా అభివృద్ధి చేసే అధికారం మరియు బాధ్యత రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి ఉందని, అసెంబ్లీకి రాజధానిని మార్చే లేదా విభజించే శాసన అధికారం లేదని హైకోర్టు స్పష్టం చేసింది. సీఆర్‌డీఏ చట్టం కింద రైతులతో చేసుకున్న ఒప్పందాలు చట్టబద్ధమైనవని, వాటిని అమలు చేయాల్సిందేనని తీర్పునిచ్చింది.

ప్రస్తుతం, కూటమి ప్రభుత్వం అధికారంలోకి రావడంతో అమరావతికి మళ్లీ పూర్వవైభవం లభిస్తోంది. కేంద్ర ప్రభుత్వం కూడా బడ్జెట్‌లో అమరావతికి ప్రత్యేక నిధులు (సుమారు రూ. 15,000 కోట్లు) కేటాయించడం, ప్రపంచ బ్యాంకు నిధుల మంజూరు ప్రక్రియ వేగవంతం కావడంతో అమరావతికి అంతర్జాతీయ స్థాయిలో చట్టబద్ధమైన మరియు ఆర్థికపరమైన భరోసా లభించింది. ఏపీ పునర్విభజన చట్టం ప్రకారం అమరావతే రాజధాని అని అటు కేంద్రం, ఇటు రాష్ట్రం స్పష్టమైన వైఖరితో ఉండటంతో ఇప్పుడు ఈ ప్రాంత అభివృద్ధికి న్యాయపరమైన అడ్డంకులు తొలగిపోయాయి.